Erozyon




Erozyon, diğer adıyla aşınım, yer kabuğunun üzerindeki toprakların çeşitli sebeplerle aşınıp yerinden kopması, başka bir yere taşınması ve birikmesi olayına denir. 3 türü vardır bunlar; Su erozyonu, rüzgâr erozyonu ve özel erozyonlardır. Başlıca sebepleri; rüzgâr, yüzey akışa geçmiş yağış ve sulama suları, yerçekiminin eğim ile etkileşimi sonucu hareketi, tarım arazilerinin bilgisiz kullanımı, orman yangınları, bölgede akarsu, dere veya gölün bulunması… Tüm bu sebeplere baktığımızda ortak noktalarının aşınmaya sebep olması ya da bu aşınmayı hızlandırmasıdır.

 

1- Su Erozyonu

En yoğun görülen erozyon tipidir. Suyun aşındırma gücü oldukça yüksektir. Örneğin denizin altındaki taşların çoğunun kenarları yuvarlak formdadır. Bunun sebebi taşların yumuşak olması değil suyun aşındırıcı gücünün yüksek olmasıdır. Taşı bile biçimlendirebilen bu güç toprakların aşındırılıp başka yerlere taşınmasında büyük rol oynar.

 

2- Rüzgâr Erozyonu

Rüzgâr erozyonu sonucu verimli toprakların kaybı, buharlaşmanın hızlanmasıyla toprak nemliliğinin azalması, bitki büyümesinin yavaşlaması, ulaşımın aksaması ve verimin düşmesi olumsuzluklarını ortaya çıkarır. Verimli toprakların kaybı hem aşınan yerde hem de aşınan yerde özellikle tarım açısından verimin düşmesine sebep olur. Rüzgâr erozyonu en şiddetli olarak; bitki örtüsünün fakir, iklimin kurak olduğu yerlerde görülür.

 

3- Özel Erozyon Çeşitleri

Su, rüzgâr ve benzeri aşındırıcı etmenlerin etkisinin yanı sıra özel koşullarda gerçekleşen erozyonlardır. Bu erozyonların gerçekleşebilmesi için birden fazla koşulun mevcut olması gerekir.

 

  • Tünel erozyonu: Üst kısımda sıkışmış bir toprak tabakası varken yoğun bitki kökleri tarafından sarılmış üst toprak tabakasının altında eğer su ile doymuş bir tabaka bulunursa toprağın altında bir aşınma gerçekleşir. Bu aşınım sonrasında üst kısımdaki sıkışmış toprağın durumunu korumasına karşılık toprağın altında tüneli andıran boşluk oluşur. Bu şekilde oluşmuş erozyonlara tünel erozyonu adı verilir.
  • Sivri tepe erozyonu: Daha çok volkanik tepelerdeki aşınmalar sonucu oluşan sivri tepelerdir. Bu erozyon tipinde rüzgârın etkisi önemlidir. Rüzgâr etkisi ile tepelerde aşınım gerçekleşir. Bu aşınım sonucunda sivrilmiş tepeler meydana gelir. Tepelerin sivri görünümde olmasının temel sebebi tepeyi oluşturan kayaçtır.
  • Korunmuş sütun erozyonu: Volkanik arazilerdeki çok şiddetli aşınımlardır. Sel suları yamaçlardan inerken buradaki kayaları aşındırırlar. Üst kesimde yer alan bazı sert kayalar aşınmayarak altlarında sütun boyunca aşınmamış bölgelerin oluşmasını sağlarlar. Üzerinde sert kaya bulunmayan kısımlar ise aşınarak taşınmaya başlar. Bu şekilde oluşan erozyonda sütunların üzerindeki sert kayalar rahatlıkla gözlemlenebilir. Peri bacaları bu erozyona en iyi örnektir.
  • Kütle hareketleri: Yer çekiminin etkisiyle ortaya çıkan suyunda katılımıyla oluşan hareketlerdir. Dağlardan veya eğimli bölgelerden bazı toprak parçalarının yer çekimi doğrultusunda harekete geçerek taşınması olayıdır.